فاجعه ای زيست محيطی در قائمشهر، مهر

خبرگزاری مهر - گروه استان ها: بحث ساماندهی زباله و دفن اصولی آن يکی از مباحث جدی جوامع در حال توسعه يا پيشرفته است که در اغلب مواقع به دليل کمبود امکانات، عدم مديريت اصولی، نبود قوانين مدون و ... تبديل به بحران شده است.
به گزارش خبرنگار مهر در مازندران، امروزه در کشور ما يکی از بحران هايی که شهرهای پرجمعيت را تهديد می کند زباله است که اين امر نيازمند ضرورت توجه جدی تر به محيط زيست است زيرا بيشتر آلودگی های زيست محيطی در پی افزايش روز افزون جمعيت شهری و صنعتی شدن در چند سال گذشته جدی تر و همه جانبه تر شده است.

يکی از نشانه های اين توجه، استانداردهای ويژه محيط زيست است که در زمينه های گوناگون تدوين شده اما متاسفانه در برخی موارد شاهد عدول از اين استانداردهای مشخص شده هستيم.

روند رو به رشد جمعيت در استان مازندران و موقعيت جغرافيايی مناسب آن در کشور همچنين هجوم سالانه حدود ۱۵ميليون از شهروندان ايرانی به اين استان به عنوان توريست باعث شده تا روز به روز ميزان مواد زائد شهری افزايش يابد و معضل دفن آنها حادتر و مشکل تر شود.

عدم دفع بهداشتی و مناسب مواد زائد می تواند ضمن از بين بردن مناظر و طبيعت زيبای استان، جنگل ها و منابع طبيعی را تخريب و منجر به آلودگی هوا، آب های سطحی و زير زمينی شود و به طور کلی سلامت اکوسيستم آبی و خشکی را تهديد و در نهايت سلامتی و بهداشت جامعه را با خطر جدی مواجه سازد .

استان مازندران به رغم شرايط خاص جغرافيايی، نحوه نامناسب اسکان جمعيت، رشد و توسعه فعاليت های کشاورزی و تا حدی صنعتی، کليه اراضی مناطق مختلف استان را تحت پوشش قرار داده است.

مديرکل محيط زيست استان مازندران چندی پيش در کنفرانسی خبری طرح بازيافت و کمپوست را بهترين گزينه برای حل معضل زباله استان معرفی کرد و افزود: در سفر رياست جمهوری پنج ميليارد تومان برای ساماندهی زباله شهری و روستايی به مازندران اختصاص يافت.

رسول علی اشرفی پور همچنين از توجه به احداث هشت کارخانه کمپوست در کارگروه پسماند استان خبر داد و يادآور شد: برای تحقق آنها به اعتباری بالغ بر ۲۴ ميليارد تومان نياز است.

وی در اين خصوص خاطرنشان کرد: تاکنون هفت منطقه در کارگروه مديريت و پسماند استان به تصويب رسيده و در حال عملياتی شدن است.

مديرکل حفاظت محيط زيست استان مازندران با بيان اين که ميزان توليد روزانه زباله در مازندران دو هزار و ۵۰۰ تن است، اعتبار مورد نياز برای مديريت پسماند استان را ۴۰ ميليارد تومان عنوان کرد و بيان داشت: ۱۶ميليارد تومان از اين اعتبار تنها برای تجهيز ناوگان حمل و نقل زباله ها و احداث مراکز بارگيری زباله ها نياز است.

به دليل عدم مديريت مناسب در برخی از اين شهرها، تنها به تهيه زمين و تخليه زباله ها اکتفا شده که متاسفانه در ادامه اين گونه تصميمات غير کارشناسی با توليد آلودگی های بعدی از قبيل بوی تعفن، آلودگی های آب و خاک و آب های سطحی و زير زمينی، انتقال عوامل بيماری، انتشار گازهای گلخانه ای متان و بروز حوادثی از قبيل انفجار می تواند فجايع زيست محيطی را در پی داشته باشد.

معضل دفع زباله در مرکز استان مازندران که به مثنوی هفتاد من کاغذ تبديل شده قلم را از نوشتن باز می دارد و به اين مقدار اکتفا می کنيم که اين بار فاجعه زيست محيطی در يکی از شهرهای پر تراکم کشور در حال وقوع است و طبق معمول مسئولان با سهل انگاری و بدون در نظر گرفتن فجايع نام برده به راحتی از کنار آن می گذرند.

يکی از پرمشکل ترين شهرهای استان مازندران در زمينه توليد زباله قائم شهر است به نحوی که اين شهرستان با حدود ۳۰۰ هزار نفر جمعيت، روزانه بيش از ۱۳۰ تن زباله شهری توليد می کند و کليه اين زباله ها به صورت غير بهداشتی در محدوده ای از يک روستا دفن می شوند.

انتخاب زمين مورد نياز مناسب برای دفن زباله های شهری، مهم ترين گام در دفن بهداشتی محسوب می شود که بايد با دقت کافی و همکاری ادارات و موسساتی چون حفاظت محيط زيست، بهداشت محيط، سازمان آب منطقه ای، سازمان جهاد کشاورزی و منابع طبيعی و... صورت گيرد.

يک کارشناس مسائل زيست محيطی در اين خصوص اظهار داشت: انتخاب نوع زمين برای طراحی دفن بهداشتی زباله و عمليات بهره برداری و نيز ابزار مورد نياز تاثير بسيار مستقيمی در اين مسئله دارد.

علی محمدی توجه به بهداشت و سلامت عمومی، سطح زمين مورد نياز، توپوگرافی منطقه، مطالعات هيدرولوژی و زمين شناسی جايگاه، قابليت دسترسی به خاک پوششی مناسب، قابليت دسترسی به محل دفن، فاصله شهر تا محل دفن، رعايت جهت بادهای غالب، زهکشی محل دفن، هزينه ها و استفاده های آتی از زمين و توجه خاص به هر طرح جامع توسعه شهری را از مهمترين فاکتورهای انتخاب محل دفن زباله عنوان می کند .

با توجه به نظر کارشناسان به وضوح ديده می شود، مسئولان اين امر در شهرستانی نظير قائم شهر هيچ يک از فاکتورهای فوق را برای محل دفن زباله در نظر نگرفته اند به نحوی که اين محل در داخل روستايی که تعداد زيادی خانوار در آن سکونت دارند واقع شده و نزديکی به يک مرکز دانشگاهی و يک مرکز دانش آموزی استعدادهای درخشان، نزديکی به کشتارگاه و زمين های زراعی و ... از ديگر مواردی است که عدم رعايت فاکتورهای فوق را ثابت می کند .

وبا، کزاز و تيفوس از جمله بيماری هايی است که در اثر نزديکی زندگی انسان به محل دفن زباله گريبانگير افراد می شود اين در حالی است که بسياری از خانواده ها به همراه فرزندان خردسال خود از فرط تنگ دستی به محل دفن زباله در قائم شهر روی می آوردند و به تفکيک زباله های تر و خشک می پردازند. جالب اينجاست که اين افراد بارها اذعان داشته اند که مسئولان شهرداری قائم شهر تا چندی پيش بابت حضور آنها در اين مکان و جداسازی زباله ها به صورت ماهانه مبلغی گزاف دريافت می کردند.

بنا به اظهارات برخی از اهالی اطراف اين روستا کاميون های زباله کش به صورت روزانه مواد زائد را از سطح شهر به اين منطقه می آورند و تنها به تخليه زباله های جمع آوری شده در ميان ديگر زباله ها اکتفا می کنند. به دليل حجم بالای زباله های انباشته شده بر روی هم، کوهی از زباله کيلومتر ها به چشم می خورد که متاسفانه بوی تعفن و مشمئز کننده اين زباله ها، چشم هر بيننده ای را نسبت به ديدن سر سبزی های اطراف اين محدوده می بندد با اين وجود مسئولان شهرداری تنها به پاشيدن آهک در اطراف اين کوه زباله اکتفا می کنند .

از طرفی وجود شعله های آرام آتش که موجب توليد گاز متان و دی اکسيد کربن می شود هر لحظه امکان انفجار اين محدوده را افزايش می دهد. عدم وجود تابلوی راهنما در ابتدای اين روستا مبنی بر مشخص کردن محل دفع زباله که مسئولان شهرداری حتی اين زحمت را نيز به خود نداده اند و تنها از انباشت زباله در ابتدا و اطراف ورودی اين محل می توان پی برد که در اين محل زباله دفع می شود.

يک کارشناس کشاورزی گفت: زباله های شهری ترکيبی از مواد زائد و پسماندهای آلوده است و در آخرين مرحله دفن به خاک يا آب منتقل می شود.

عباس زارعيان اظهار داشت: کالاهای مصنوعی که از مواد پلاستيکی ساخته شده اند پس از استعمال به صورت مواد زائد تجزيه نشدنی در زباله انباشته و در خاک باقی می مانند که اين مواد خلا بسياری در تبادل آب و هوا و ديگر عکس العمل های فيزيکی و شيميايی خاک به وجود می آورند.

اين کارشناس کشاورزی خاطرنشان کرد: مجاورت يا احاطه شدن ريشه گياهان به وسيله مواد پلاستيکی و آلوده در خاک سبب نرسيدن آب و غذا به ريشه گياهان شده و در طول زمان در اطرلف ريشه حرارت، رطوبت و خواص شيميايی کاملا غير متعادلی به وجود می آورند که موجب ضعف رشد يا خشکی گياه می شود .

به رغم طرح همه مسائل ياد شده، از مدت ها پيش مسئولان شورای شهر قائم شهر قول راه اندازی يک کارخانه کمپوست با اعتباری بالغ بر ۲۵ ميليارد ريال را داده اند اما پس از گذشت ۱۰ ماه از اعلام اين خبر، هنوز هيچ اقدامی برای راه اندازی اين کارخانه نشده است.

رئيس شورای شهر قائمشهر يکی از دلايل تاخير در عملياتی شدن اين کارخانه را عدم بازگشايی جاده منطقه مورد نظر جهت احداث اين کارخانه عنوان کرد و افزود: شهرداری موظف به بازگشايی و هموار کردن جاده در اين منطقه بوده است اما پيمانکار انتخاب شده از سوی شهرداری بر اساس برنامه زمان بندی شده عمل نکرد .

کميل گوران خاطرنشان کرد: بر اساس دستور العمل های موجود، شهرداری ها به طور رسمی نمی توانند نسبت به ساخت کارخانه کمپوست اقدام کنند و اين امر بر عهده موسسه بازيافت در استان ها قرار دارد.

اجرای طرح تفکيک زباله از مبدا به عنوان طرحی نوين در کاهش آلودگی های زيست محيطی، کاهش حجم زباله از طريق جداسازی و بازيافت مواد، خالص سازی زباله ها برای توليد کمپوست، افزايش چرخه توليد و در نتيجه جلوگيری از هدر رفتن سرمايه های ملی است و اين طرح در حال حاضر برای اولين بار در دو شهر مازندران در حال اجرا است .

مجری طرح تفکيک زباله از مبدا استان مازندران با بيان‌ اين که بازيافت پسماند حجم مواد زايد را کاهش می دهد افزود: به دليل برنامه ريزی نادرست، پسماندها که مواد با ارزشی برای بازگشت به چرخه توليد هستند به ميزان زيادی دور ريخته می شوند.

جهانگير فتحی، آگاهی از ارزش های بازيافت را موجب صرفه جويی انرژی، کاهش آلودگی محيط زيست، اثرات مثبت اجتماعی، اقتصادی و حفاظت از منابع طبيعی و جلب مشارکت مردم در اين خصوص دانست .

وی اشتغال زايی، جلوگيری از ايجاد آلودگی های زيست محيطی، سهولت در توليد کود آلی يا کمپوست از زباله تر، کاهش حجم و وزن زباله قابل دفن و صرفه جويی در هزينه های جمع آوری و حمل زباله را از ديگر مزايای اجرای طرح بازيافت زباله عنوان کرد .

به هر ترتيب به نظر می رسد با توجه به بيان خطرات احتمالی اين مسئله، مسئولان شهرستان قائم شهر بايد به سرعت کارخانه کمپوست را در اين شهرستان عملياتی کنند تا از فاجعه زيست محيطی ديگری جلوگيری شود.