مشکلات کمی و کيفی آموزش و پرورش ايران در قرن ۲۱، بخش ۳، ژاله وفا

jalehwafa@yahoo.de

در بخشهای اول و دوم سلسله مقالات مربوط به موضوع مشکلات کمی و کيفی آموزش و پرورش ايران ،به بررسی برخی از مشکلات کمی از قبيل محروميت از تحصيل و افت تحصيلی، کلاسهای مخروبه ،کلاسهای چند پايه،وضعيت تغذيه دانش آموزان و تبعيض بين مدارس دولتی و غير انتفاعی و ميزان بالای شهريه مدارس غير انتفاعی،وضعيت دانش آموزان عشاير ايران و...پرداختم. در بخش سوم از ميان ناهنجاريهای موجود در جامعه ، مساله اعتياد دانش آموزان را مورد بررسی قرار ميدهم.
بی ترديددر جامعه خشونت‌زا ی کنونی اير ان که در سايه نظام استبدادی، تمامی ابزارهای سياسی ، فرهنگی ، اجتماعی ، اقتصادی و دينی در خدمت خشونت‌پروری و خشونت‌مداری است ، دانش آموزان در معرض بيشترين آماج خشونت‌ها قرار دارند. اعتياد يکی از اساسی ترين مسايل اجتماعی جامعه ما گرديده است که نيروهای کارآمد و سرمايه های انسانی خصوصا جوان کشور را به تخريب ميکشاند و مصب های انحرافی ديگر را نيز هموار می سازد. در ايران مواد مخدر چهارمين عامل مرگ پس از تصادفات رانندگی، سکته قلبی و سوختگی است. بر اساس يک نظر سنجی ۸۷ درصد مردم کشور و ۸۵ درصد مردم تهران بعد از فقر و بی‌‏کاری ،مواد مخدر را سومين عامل نگرانی خود عنوان می‌‏کنند. هر چند بسياری از مسئولان نظام ولايت فقيه در قبال آمار افزايش تعداد معتادين در بين دانش آموزان به سکوت و يا تکذيب روی ميآَورند ،اما با کتمان آمار مربوط به آسيب های اجتماعی و طرد دانش آموز آسيب ديده ،آسيب های اجتماعی درمان نمی شوند . از طرفی خطرات ناشی از گسترش کج رفتاريها و آسيب های اجتماعی از اين دست، لزوم وعاجل بودن برنامه های پيشگيری اوليه از اعتياد را نه در شعار و تکرار آن، که در عمل مطرح می سازد . تنها باهمکاری سازمانهای غيردولتی و ساير نهادهای آموزشی و فرهنگی و استفاده از حضور مشاوران و مددکاران ميتوان گام اساسی در جهت کاهش آسيب های اجتماعی در بين دانش آموزان و در نهايت جامعه برداشت. با هم به آمار دانش آموزان معتاد نظر افکنيم:
آخرين آماری که در مورد تعداد دانش آموزان و دانشجويان معتاد در کشور موجود است ، آماری است که حميد صرامی، مديرکل امور فرهنگی ستاد مبارزه با مواد مخدر در ۲۲ شهريور۸۵ به شرح زير اعلام کرده است: "بر اساس آمارهای موجود در حال حاضر ۶۹/۲۰ درصد دانشجويان کشور در معرض خطر اعتياد قرار دارند . ۲۴/۲۲ درصد دانشجويان دانشگاه تهران, ۴۶/۲۵ درصد دانشجويان دانشگاه صنعتی اميرکبير, ۴۲/۲۱ درصد دانشجويان دانشگاه صنعتی شريف و ۲۶/۲۵ درصد دانشجويان هنر تهران در معرض خطر اعتياد قرار دارند. ۳/۱۳ درصد دانش‌‏آموزان کشور (۳/۱۳ درصد از ۱۵ ميليون دانش آموزکشور بالغ بر ۲ ميليون نفر دانش آموز معتاد ميشود! ) و ۷/۱۵ درصد دانش‌‏آموزان تهران در معرض خطر اعتياد قرار دارند. در حوزه سيگار که پيش دروازه اعتياد است, ۳/۲۳ درصد دانش‌‏آموزان کشور و ۵/۲۶ درصد دانش‌‏آموزان تهران در معرض خطر مصرف سيگار قرار دارند. مديرکل امور فرهنگی ستاد مبارزه با مواد مخدرافزود: ۸/۱۵ درصد دانش‌‏آموزان کشور و ۲۴ درصد دانش‌‏آموزان تهران در معرض خطر مصرف الکل قرار دارند که استفاده از الکل ارتباط نزديکی با مصرف مواد مخدر دارد." معاون سازمان آموزش و پرورش تهران نيز اعلام کرد سن گرايش دانش آموزان به اعتياد بسيار پايين آمده و به ۱۳ سال رسيده است!
در۲۱ شهريور ماه ۸۵ کشفی رئيس مرکز مبارزه با مواد مخدر نيروی انتظامی تهران، با اشاره به کشف ۵/۳ تن انواع مواد مخدر در تهران، تصريح کرد:" در سال جاری ۵۰۰ هزار نوع!!! مواد شيميايی در تهران کشف شده که اين رقم در کشور بی‌‏سابقه بوده و نشان دهنده تغيير الگوی مصرف مواد در تهران است".و آقا تقی فرماندار تهران از شناسايی بيش از ۱۴۰۰ نوع ماده مخدر صنعتی در تهران خبر داده است.
به گزارش ايلنا، عبدالله روشن، معاون سياسی- امنيتی استانداری تهران، در جلسه شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر استان تهران گفت:" قيمت خرده فروشی مواد روان گردان مانند قرص های اکس در کشور هلند بين ۷ تا ۱۲ دلار است; اما قيمت اين مواد در تهران حدود يک هزار تا ۲ هزار تومان است. "به گفته وی:" قيمت کراک در سال های اخير از کيلويی ۳۵ ميليون تومان به ۶ ميليون تومان و قيمت هر کيلو شيشه(خالص ترين نوع هروئين که بسيار معتاد کننده و نيز کشنده است ) از ۱۲ ميليون تومان به ۶ ميليون تومان کاهش يافته است. " دکترآذری پورعضو انجمن" زندگی بدون دخانيات" معتقد است :" از ميان دانش آموزان ايرانی مورد بررسی ۱/۳ درصد نوجوانان ۱۳ تا ۱۵ ساله کشور سيگاری بوده يعنی در روز حداقل يک نخ سيگار می کشند. از ميان اين نوجوانان سيگاری، ۸/۴ درصد آنها را پسران و ۳/۱ درصد را دختران تشکيل داده اند و ۱/۱۴ درصد از اين نوجوانان مورد تحقيق نيز عنوان کرده اند که ساير محصولات دخانی نظير قليان را مصرف کرده اند."ومديرکل دفتر بهداشت وزارت بهداشت نيز اعلام کرد که: "۱۵ تا ۴۰ درصد درآمدهای خانوار سيگاری ها صرف هزينه تهيه سيگار می شود.و هر ساله در ايران ۴ ميليارد تومان خرج خريد سيگار و حدود ۸ تا ۱۰ ميليارد تومان نيز صرف مخارج درمانی بيماران مبتلا به عوارض ناشی از سيگار می شود .بيشتر اين هزينه به صورت يارانه ای است که دولت برای اين هزينه های درمانی می پردازد .آمارها نشان می دهد هر ۱۰ دقيقه در ايران يک نفر به علت عوارض سيگار فوت می کند. زيرا سيگار هر سال جان ۵۰ تا ۶۰ هزار نفر را در کشور می گيرد."
علل روی آوردن دانش آموزان به مصرف مواد مخدر
متاسفانه در اين زمينه در سطح کشورکمتر تحقيقات مستقيمی بر روی جمعيت دانش آموزی انجام گرفته است . نتايج ۲تحقيق در زمينه علل روی آوری دانش آموزان به مواد مخدر که در تير ماه ۱۳۸۰ انجام گرفته است درسمينار بررسی علل فرهنگی و اجتماعی گرايش جوانان به مواد مخدر انجام ارائه گرديده است . آقای علی محمد برزگری کارشناسی ارشد مهندسی سيستم های اقتصادی ،نتايج تحقيقی در اين زمينه را در شهر کرمان اينچنين گزارش کرده است:برای اين هدف ۲۰۰ نفر از نوجوانان و جوانان دانش آموز و غير دانش آموز شهر کرمان که به نوعی آلوده به مواد مخدر بودند شناسايی و تحقيق بر روی آنها انجام شد. برای استخراج نتايج روش مصاحبه با سئوالات از پيش تعيين شده آماده و محقق با برقراری ارتباط با اين افراد سعی نمود تا حتی المقدور نظر واقعی افراد آلوده به مواد را به رشته تحرير در آورد. نتايح بدست آمده از تحقيق مذکور را می توان به شرح زير خلاصه نمود. در مجموع از ۲۰۰ نفر آزمودنی ۸/۷۴ درصد (۱۸۷ نفر) اين افراد علت گرايش و جذب شدن به مواد مخدر را کنجکاوی و در جهت يافتن پاسخ به علامت سئوالی که در ذهن آنها نسبت به مواد مخدر و اثرات آن نقش بسته بود را عنوان داشتند. البته در ادامه نيز خواهيم ديد که برای رسيدن به اين سئوال از کجا و چگونه کمک گرفته اند. در بخش دوم مصاحبه ای که با اين افراد صورت گرفت راجع به نحوه شروع مصرف مواد سئوال شد. آنها اذعان داشتند که گامهای اوليه را با کشيدن سيگار شروع کرده اند و در واقع سيگار را بعنوان پله ای برای رسيدن به مواد مخدر دانسته اند. در پاسخ به اين سئوال که استعمال دخانيات و مواد مخدر را از کجا و چگونه شروع کرده ايد؟ اين افراد عنوان داشتند که اولين نخهای سيگار و مصرف مواد مخدر را در جمع دوستان هم سن و سال برای نشان دادن خود و بزرگ نمايی مبادرت به اين کار نموده اند. در رابطه با نقش همسالان و دوستان تقريبا" تمامی افراد مورد آزمون اذعان داشتند که برای همراهی و همرنگ شدن با دوستان خود به مصرف مواد روی آورده اند. اين در حالی است که در اين ميان ۴۲ درصد افراد، پدر، ۱۱ درصد مادر و ۳ درصد خواهر و ۳۶/۵ درصد برادر بزرگ خود را دخيل در گرايش خود به اعتياد دانسته اند. ۵۸ درصد اين افراد کسب لذت را عامل اصلی گرايش خود به مواد مخدر دانسته اند. آنهادر اين رابطه جلسات شبانه و پارک رفتنها و مواردی اين چنين را عنوان داشته اند که محافل بسيار خوبی برای کسب لذت از اوقات فراغت بوده است. ۲۳ درصد افراد مورد تحقيق نيز فرار از ناراحتی و غم و غصه از دست دادن افراد درجه يک فاميل يا دوستان را عامل استفاده از مواد مخدردانسته اند. و در نهايت ۱۹ درصد باقی مانده مواردی چون شکست در عشق، افسردگی و گوشه گيری و شکست در درس و ساير موارد اينچنينی را علت گرايش خود به مواد مخدر عنوان داشتند. علاوه بر مواردی که عنوان شد در رابطه با سن شروع مصرف مواد مخدر قابل ذکر است که بطور متوسط، اين افراد در سنين قبل از ۱۴ سالگی شروع به کشيدن سيگار و در سنين ۱۶-۱۵ سالگی مصرف مواد مخدر را آغاز نموده اند."
همچنين آقای متقی دوست قرين، طی ارائه مقاله ای در سمينار فوق الذکر نظرات مختلف اولياء مدارس ايرانی را موردبررسی قرار داد ه است. اين ديدگاهها مبتنی بر يک پژوهش ملی در سطح مدارس ايرانی است. اولياء مدارس نظرمثبت نسبت به تاثيرآموزش پيشگيری از سوء مصرف مواد مخدر در بين دانش آموزان داشتند. وليکن اکثريت آنها معتقد بودند که مدارس به عنوان تنها منبع آموزش پيشگيری از سوء مصرف مواد مخدر برای نوجوانان نمی بايد در نظر گرفته شود. جامعه ،بخصوص والدين نيز بايددر تمام مراحل چنين آموزشی با فعاليتهای مدرسه هماهنگ و درگير باشند. بخش قابل توجهی از اولياء مدارس که در اين پژوهش شرکت نموده بودند بيان داشتند که آنها هيچ ايده واضحی درباره چگونگی آموزش پيشگيری از سوء مصرف مواد مخدر ندارند. در اين راستا ضرورت آموزش ضمن خدمت و همچنين حمايتهای آموزشی وعلمی را در ارائه آموزش پيشگيری از سوء مصرف مواد مخدربه دانش آموزان مطرح نموده اند. علاوه بر آن ، آنها مصرانه خواستار دريافت منابع مطالعاتی سودمند که قابل فهم ، آسان و قابل اجرا باشد نيز بودند. از نتايج اين پژوهش چنين بر می آيد که يک برنامه آموزش ملی واحد کل کشور نمی تواندپاسخگوی نيازهای آموزشی افراد در اقصی نقاط کشور باشد. بنابراين بر اساس مناطق مختلف کشور و همچنين فراوانی مشکل مواد مخدر در هر منطقه بايد راهبردهای متفاوت آموزش پيشگيری از سوء مصرف مواد مخدر در نظر گرفته شود.
حميد صرامی، مديرکل امور فرهنگی ستاد مبارزه با مواد مخدر در زمينه علل روی آوردن دانش آموزان و دانشجويان به مواد مخدرمعتقد است(۲۲ شهريور ۸۵ ): ۴۷ درصد مصرف‌‏کنندگان مواد مخدر در حوزه دانشجويی و دانش‌‏آموزی علت گرايش به مواد مخدر را شادابی و لذت و ۵۷ درصد فرار از مشکلات و استرس عنوان کرده‌‏اند واما ۲ تحقيق در بين دانش آموزان در سال ۸۳ نيز انجام گرفته است که علل ديگری را مشخص ميسازد.خبرگزاری مهر در ۱۹ مهر ۸۳ نتايج ۲ تحقيق بر روی دانش آموزان و بررسی علل روی آوردن آنها به مواد مخدر را گزارش کرده است: اداره ارتباطات و آموزش بهداشت در يک تحقيق علمی بر روی دانش آموزان دختر مدارس راهنمايی تهران که دو سال به طول انجاميد ، اعلام کرد: دختران تهرانی به طور متوسط در ۱۵ سالگی به سيگار روی می آورند ، در اين تحقيق که بر روی ۵ هزار و ۹۳۴ دانش آموز مقطع راهنمايی شهر تهران انجام شد، از مجموع ۲ هزار و ۹۰۲ دانش آموز پسر ۲/۳۰ درصد يعنی ۸۷۸ نفر سيگار کشيدن را تجربه کرده و ۸/۳ درصد (۱۱۱ نفر) هم حداقل روزی يک سيگار کشيده اند.همچنين از مجموع ۳۰۲۸ نفر دانش آموزان دختر نيز ۷/۱۱ درصد (۳۵۴ نفر) سيگار کشيدن را تجربه کرده اند و ۶/۱۰ درصد روزی يک يا بيشتر از يک سيگار کشيده اند. بنابراين تحقيق ۴/۲ درصد از دانش آموزان پسر و دختر مقطع راهنمايی تهران سيگاری محسوب می شوند و متوسط شروع کشيدن سيگار در پسران ۳/۱۳ و دختران ۱۵ سال بوده است.نتايج اين مطالعه نشان می دهد که نگرش دانش آموزان سيگاری در هر دو جنس نسبت به سيگار در مقايسه با دانش آموزان غير سيگاری مثبت تر بوده است ، اين در حالی است که سطح آگاهی هر دو گروه سيگاری و غير سيگاری در حد مطلوب و قابل توجه بوده است.نتايج تحقيق ديگری در زمينه علل گرايش جوانان ۱۵ تا ۲۵ ساله به مصرف مواد مخدر در شهر ابهر نيز حاکی است که ۵۸ درصد معاشرت با دوستان ناباب ، ۱۷ درصد وجود معتاد در خانه، ۸ درصد بيکاری، ۱۳ درصد اختلاف خانوادگی و چهار درصد کنجکاوی را علت اصلی گرايش به مواد مخدر عنوان کردند..دکتر عليرضا جزايری استاد يار دانشگاه علوم بهزيستی و توانبخشی در گفتگو با خبرگزاری مهر با بيان اين مطلب می گويد : اين پژوهش بر روی ۱ هزارو ۴۰۳ دانش آموز ( ۳/۴۹ درصد دختر و ۷/۵۰ درصد پسر و با دامنه سنی ۱۱ تا ۱۶ سال) در سه پايه اول ، دوم و سوم راهنمايی مدارس دولتی و غير دولتی منطقه ۹ شهر تهران و به منظور شناسايی و بررسی وضعيت نگرش دانش آموزان نسبت به اعتياد ، معتاد و مواد مخدر و همچنين ميزان گرايش آنها به مصرف مواد مخدر صورت گرفته است . يافته ها نشان می دهد که حدود ۲۵ درصد از دانش آموزان به مواد مخدر گرايش دارند و حدود ۵ درصد نيز برآورد می شود که مصرف مواد را تجربه کرده اند و ۷/۸۸ درصد تا کنون مواد مصرف نکرده اند ، ۷ درصد در حال حاضر اغلب اوقات مواد مصرف می کنند ، ۲/۱ درصد ۱ يا دوبار مواد را تجربه کرده اند و ۹ درصد نيز بعضی اوقات. که در مجموع ۳ درصد دانش آموزان مواد مصرف کرده و در حال حاضر نيز مصرف می کنند.
اعتبارت تخصيص يافته دولتی و روشهای پيگيری

کارشناس مسوول مشاوره سازمان آموزش و پرورش شهرستان های استان تهران معتقد است: عدم وجود سيستم منظم و قابل حمايت در محيط های آموزشی سبب عدم شناسايی دقيق دانش آموزان در معرض خطر اعتياد می شود.شناسايی دانش آموزان در معرض اعتياد بدون ارايه خدمات پيشگيری و درمان ارزشی ندارد و اين در حالی است که سازمان های آموزش و پرورش نمی توانند به دليل کمبود اعتبارات در اين زمينه خدماتی ارايه دهند .همچنين کشفی رييس مرکز مبارزه با مواد مخدر نيروی انتظامی تهران نيز در شهريور ۸۵ اعلام کرد :در سال گذشته، دانش‌‏آموزان مقاطع ابتدايی و راهنمايی تحت آموزش‌‏های مهارت‌‏های زندگی قرار گرفتند. وی به طرح «آموزش مهارت های زندگی» در مقطع راهنمايی اشاره کرد که برنامه های آن در ۱۵ جلسه از سوی مربيان آموزش ديده ارائه می شود که امسال اين آموزش‌‏ها را در مهدکودک‌‏ها و محيط‌‏های کار توسعه خواهند داد."همچنين حاج علی خانی، رييس دبيرخانه شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر استان تهران، گفت: "از سوی ستاد مبارزه با مواد مخدر اعتباری بالغ بر ۳۷ ميليون تومان برای اجرای برنامه‌‏های پيشگيری از اعتياد، در اختيار سازمان آموزش و پرورش تهران قرار گرفته است. در شهر تهران، يک ميليون و ۳۰۰ هزار دانش‌‏آموز وجود دارد که اعتبار ۳۷ ميليون تومان تنها تعداد کمی از آنها را پوشش می‌‏دهد. با اختصاص اين اعتبار محدود، ۵۰ هزار دانش‌‏آموز تحت آموزش‌‏های مهارت‌‏های زندگی و مروجان سلامت قرار گرفتند. مديرکل فرهنگی و پيشگيری ستاد مبارزه با مواد مخدر خبر داد: ۱۵ ميليون و ۶۰۰ هزار جزوه آموزش پيشگيری از مصرف مواد مخدر، سال تحصيلی جديد بين دانش آموزان توزيع می شود.حاج علی خانی با اشاره به اينکه توزيع متمرکز بودجه اختيارات را محدود می‌‏کند، يادآور شد: در آموزش و پرورش، کادر مشخصی برای رسيدگی به موضوع اعتياد وجود ندارد و بايد برای جذب بهتر اعتبارات و هزينه آن اقدام کرد. "

تبليغات خبرنامه گويا	advertisement@gooya.com

"زنديه" معاون سازمان آموزش و پرورش تهران با تاکيد بر اينکه سن گرايش دانش آموزان به اعتياد به ۱۳ سال رسيده است معتقد است :بدسرپرستی يا بی‌سرپرستی، آمار دانش‌آموزان در معرض خطر اعتياد را بالا می‌برد. ۳/۱ درصد از دانش‌آموزان شهر تهران به واسطه داشتن ولد يا والدين معتاد، در معرض خريد و فروش بودن، محل زندگی نامناسب يا اقوام نزديک معتاد و ... در معرض خطر اعتياد قرار دارند. به گفته‌ وی، بيشترين مشکلات و مراجعات به مراکز مشاوره مربوط به دانش‌آموزان مقطع راهنمايی تحصيلی بوده و اين به علت نبود مشاوره در اين مقطع و عدم کنترل دانش‌آموزان پايه راهنمايی است. "زنديه" با اشاره به اين‌ که طی ۵ سال گذشته، مشکلات "تحصيلی"، "اضطرابی"، "ارتباطی والد و کودک"، "اختلالات خلقی"، "کمبود توجه و رفتارهای ايذايی"، "رفتارهای ضداجتماعی"، "اختلالات سازگاری" و "شخصيتی" بيشترين علل مراجعه دانش‌آموزان به مراکز مشاوره بوده است و از ۷ هزار و ۷۱۷ دانش‌آموز مراجعه کننده به هسته‌های مشاوره در سال تحصيلی گذشته، ۳ هزار و ۹۱۸ نفر دختر و از ۵ هزار و ۵۳۸ نفر مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره نيز ۲ هزار و ۸۹۱ نفر دختر بودند. همچنين ۱۱ هزار و ۹۰۰ نفر به مشاوران مدارس مراجعه کرد‌اند که ۷ هزار و ۴۸۵ نفر آنها دختر بوده‌اند. وی با بيان اين ‌که از ۵ هزار و ۴۰۱ دانش‌آموز مراجعه‌کننده به مرکز اصلی مشاوره "توحيد" آموزش و پرورش شهر تهران حدود ۳ هزار نفر دختر بوده‌اند، به ايسنا گفت: بايد در مدارس، تيم فعالی شامل مشاور، روانشناس مددکار، مسؤول آموزشی، روانپزشک، مسؤول تريبت بدنی و مربی امور تربيتی و فوق برنامه به مشکلات دانش‌آموزان رسيدگی کنند؛ اين در حاليست که هم‌اکنون در مدارس تنها يک نيروی مشاوره وجود دارد که از او انتظار می‌رود به تمامی مشکلات دانش‌آموزان حتی اعتياد رسيدگی کند.
بی ترديد می توان بر سياهه علل روی آوری دانش آموزان به مواد مخدر و کمبودها و بی برنامگی دولت ، خصوصا وزارت آموزش و پرورش مجموعه ای از عوامل مؤثر ديگر را نيز فهرست کرد ، منتهی نبايد از ياد برد که همانگونه که خود مساله اعتياد را همراه با عوامل مولد ومروج آن بايستی بصورت يک مجموعه چند بعدی ديد، به راه حلهای و عوامل موثر در ريشه کن کردن آن نيز بايستی به عنوان يک مجموعه که از خانه تا مدرسه و جامعه در آن بايستی شرکت داشته باشند، نگريست.در بخش چهارم اين نوشتار به مساله وضعيت آموزش جنسی در مدارس و خودکشی در بين دانش آموزان خواهم پرداخت.