نادر ابراهيمی درگذشت، ايسنا

نادر ابراهيمی که چند سالی بيمار بود، امروز پنج‌شنبه ۱۶ خرداد از دنيا رفت.

به گزارش خبرنگار بخش ادب خبرگزاری دانشجويان ايران (ايسنا)، اين نويسنده پيشکسوت به دليل عوارض ناشی از بيماری که طی چند سال گذشته او را رنج می‌داد، ساعاتی قبل در منزلش درگذشت.

مراسم تشييع پيکر اين هنرمند طبق اعلام خانواده‌اش بعد از تعطيلات انجام خواهد شد و زمان دقيق آن متعاقبا اعلام می‌شود.

نادر ابراهيمی متولد ۱۴ فروردين‌ماه سال ۱۳۱۵ در تهران است که در سن ۷۲ سالگی از دنيا رفت.

از آثار اين نويسنده‌ به «خانه‌ای برای شب»، «آرش در قلمرو ترديد (يا: پاسخ‌ناپذير)»، «هزارپای سياه و قصه‌های صحرا»، «افسانه‌ی باران»، «در سرزمين کوچک من» (منتخب آثار)، «تضادهای درونی»، «انسان، جنايت، احتمال»، «مکان‌های عمومی»، «در حد توانستن» (شعرگونه)، «غزل‌داستان‌های سال بد»، «ابوالمشاغل» (زندگی‌نامه) و «فردا مشکل امروز نيست» و «يک عاشقانه‌ی آرام» می‌توان اشاره کرد.

شناخت‌نامه‌ی نادر ابراهيمی به‌قلم همسرش

فرزانه منصوری در شناخت‌نامه‌ی اين نويسنده آورده است: «نادر ابراهيمی در [چهاردهم] فروردين‌ماه سال ۱۳۱۵ در تهران به‌دنيا آمد. تحصيلات مقدماتی را در اين شهر گذراند و پس از گرفتن ديپلم ادبی از دبيرستان دارالفنون، به دانشکده‌ی حقوق وارد شد. اما اين دانشکده را پس از دو سال رها کرد و سپس در رشته‌ی زبان و ادبيات انگليسی به درجه‌ی ليسانس رسيد.

او از ۱۳سالگی به يک سازمان سياسی پيوست که بارها دستگيری، بازجويی و زندان رفتن را برايش در پی داشت.

ارايه‌ی فهرست کاملی از شغل‌های ابراهيمی، کار دشواری است. او خود در دو کتاب "ابن مشغله" و "ابوالمشاغل" ضمن شرح وقايع زندگی، به فعاليت‌های گوناگون خود نيز پرداخته است. ازجمله شغل‌های او بوده است: کمک‌کارگری تعميرگاه سيار در ترکمن‌صحرا، کارگری چاپخانه، حسابداری و تحويلداری بانک، صفحه‌بندی روزنامه و مجله و کارهای چاپ ديگر، ميرزايی يک حجره‌ی فرش در بازار، مترجمی و ويراستاری، ايران‌شناسی عملی و چاپ مقاله‌های ايران‌شناختی، فيلم‌سازی مستند و سينمايی، مصور کردن کتاب‌های کودکان، مديريت يک کتاب‌فروشی، خطاطی، نقاشی و نقاشی روی روسری و لباس، تدريس در دانشگاه‌ها و ... .

در تمام سال‌های پرکار و بی‌کار يا وقت‌هايی که در زندان به‌سر می‌برد، نوشتن را ـ که از ۱۶ سالگی آغاز کرده بود ـ کنار نگذاشت. در سال ۱۳۴۲ نخستين کتاب خود را با عنوان "خانه‌يی برای شب" به‌چاپ رسانيد که داستان "دشنام" در آن با استقبالی چشم‌گير مواجه شد. تا سال ۱۳۸۰ علاوه بر صدها مقاله‌ی تحقيقی‌ و نقد، بيش از صد کتاب از او چاپ و منتشر شده است، که دربرگيرنده‌ی داستان بلند (رمان) و کوتاه، کتاب کودک و نوجوان، نمايش‌نامه، فيلم‌نامه و پژوهش در زمينه‌های گوناگون است. ضمن آن‌که چند اثرش به زبان‌های مختلف دنيا برگردانده شده است.

نادر ابراهيمی چندين فيلم مستند و سينمايی و همچنين دو مجموعه‌ی تلويزيونی را نوشته و کارگردانی کرده، و آهنگ‌ها و ترانه‌هايی برای آن‌ها ساخته است. او همچنين توانسته است نخستين مؤسسه‌ی غيرانتفاعی ـ غيردولتی ايران‌شناسی را تأسيس کند؛ که هزينه و زحمت‌های فراوانی برای سفر، تهيه‌ی فيلم و عکس و اسلايد از سراسر ايران و بايگانی کردن آن‌ها صرف کرد؛ ولی چنان‌که بايد، شناخته و به‌کار گرفته نشد و با فرارسيدن انقلاب و جنگ، متوقف شد.

او فعاليت حرفه‌يی خود را در زمينه‌ی ادبيات کودکان، با تاسيس "مؤسسه‌ی همگام با کودکان و نوجوانان" ـ با همکاری همسرش ـ در آن مؤسسه متمرکز کرد. اين مؤسسه، به‌منظور مطالعه در زمينه‌ی مسائل مربوط به کودکان و نوجوانان برپا شد و فعاليتش را در حيطه‌ی نوشتن، چاپ و پخش کتاب، نقاشی، عکاسی، و پژوهش درباره‌ی خلق‌وخو، رفتار و زبان کودکان و نيز بررسی شيوه‌های يادگيری آنان دنبال کرد. "همگام" عنوان "ناشر برگزيده‌ی آسيا" و "ناشر برگزيده‌ی نخست جهان" را از جشنواره‌های آسيايی و جهانی تصويرگری کتاب کودک دريافت کرد.

ابراهيمی در زمينه‌ی ادبيات کودکان، جايزه‌ی نخست براتيسلاوا، جايزه‌ی نخست تعليم و تربيت يونسکو، جايزه‌ی کتاب برگزيده‌ی سال ايران و چندين جايزه‌ی ديگر را هم دريافت کرده است. او همچنين عنوان "نويسنده‌ی برگزيده‌ی ادبيات داستانی ۲۰ سال بعد از انقلاب" را به‌خاطر داستان بلند و هفت‌جلدی "آتش بدون دود" به‌دست آورده است.

نادر ابراهيمی در زندگی پرفرازونشيب خود، جايگاه خاصی برای ورزش نگه داشته است. او رشته‌های مختلف ورزشی را تجربه کرده، يکی از قديمی‌ترين گروه‌های کوهنوردی را به‌نام "ابرمرد" بنيان نهاده و در توسعه‌ی کوهنوردی و اخلاق کوهنوردی، تاثيرگذار بوده است.

ــ‌ فهرست آثار نادر ابراهيمی برای بزرگسالان:

خانه‌يی برای شب، آرش در قلمرو ترديد (يا: پاسخ‌ناپذير)، مصابا و رؤياهای گاجرات، بار ديگر شهری که دوست می‌داشتم، هزارپای سياه و قصه‌های صحرا، افسانه‌ی باران، در سرزمين کوچک من ‌(منتخب آثار)، تضادهای درونی، انسان - جنايت - احتمال، مکان‌های عمومی، رونوشت بدون اصل، در حد توانستن (شعرگونه)، غزل‌داستان‌های سال بد، ابن مشغله (زندگی‌نامه، جلد اول)، ابوالمشاغل (زندگی‌نامه، جلد دوم)، فردا مشکل امروز نيست، لوازم نويسندگی (از مجموعه‌ی ساختار و مبانی ادبيات داستانی)، مقدمه‌يی بر فارسی‌نويسی برای کودکان، مقدمه‌يی بر مصورسازی کتاب‌های کودک، مقدمه‌يی بر مراحل خلق و توليد ادبيات کودک، مقدمه‌يی بر آرايش و پيرايش کتاب‌های کودکان، دور ايران در شش ساعت، چهل ‌نامه‌ی کوتاه به همسرم، آتش بدون دود (داستان بلند هفت‌جلدی؛ دريافت جايزه به‌عنوان برگزيده‌ی ۲۰ سال پس از انقلاب)، با سرودخوان جنگ - در خطه‌ی نام و ننگ، يک صعود باورنکردنی، تکثير تأسف‌انگيز پدربزرگ، مردی در تبعيد ابدی (بر اساس زندگی ملاصدرا)، حکايت آن اژدها، بر جاده‌های آبی سرخ (داستان بلند ۱۰ جلدی، بر اساس زندگی ميرمهنای دوغابی)، صوفيانه‌ها و عارفانه‌ها (بخشی از تاريخ تحليلی پنج‌هزار سال ادبيات داستانی ايران)، يک عاشقانه‌ی آرام، سه ديدار با مردی که از فراسوی باور ما می‌آمد (داستان بلند سه‌جلدی، بر اساس زندگی امام خمينی (ره)، عارف، فيلسوف، سياستمدار و رهبر فقيد انقلاب اسلامی ايران)، براعت استهلال (از مجموعه‌ی ساختار و مبانی ادبيات داستانی)، طراحی حيوانات (طرح‌های کوثر احمدی، با گفتاری تحليلی در باب مفاهيم و تعاريف طرح در هنرها)، الف‌با (تحليل فلسفی ۵۰ طرح از علی‌اکبر صادقی‌، نقاش)، مويه کن سرزمين محبوب (ترجمه با همکاری فريدون سالک) و پيش‌گفتار کوچه‌های کوتاه (مجموعه‌ی قصه‌های کوتاه گروهی از شاگردان نادر ابراهيمی ـ دانش‌پژوهان نخستين دوره‌ی آموزشی ساختار و مبانی ادبيات داستانی، با پيش‌گفتاری از نادر ابراهيمی).

نمايش‌نامه‌ها:

اجازه هست آقای برشت؟، وسعت معنای انتظار (سه قصه‌ی نمايشی)، يک قصه‌ی معمولی و قديمی در باب جنايت.

فيلم‌نامه‌ها:

صدای صحرا، آخرين عادل غرب.

ــ‌ فهرست آثار نادر ابراهيمی برای کودکان و نوجوانان:

کلاغ‌ها (جايزه‌ی اول فستيوال کتاب‌های کودکان توکيوی ژاپن، جايزه‌ی اول - سيب طلايی - براتيسلاوا، جايزه‌ی اول تعليم و تربيت از يونسکو)، سنجاب‌ها، دور از خانه (کتاب برگزيده‌ی شورای کتاب کودک)، قصه‌ی گل‌های قالی، پهلوان پهلوانان؛ پوريای ولی (جايزه‌ی بزرگ جشنواره‌ی کتاب کودک کنکور نوما، ژاپن)، باران - آفتاب و قصه‌ی کاشی، بزی که گم شد، من راه خانه‌ام را گم کرده‌ام، سفرهای دورودراز هامی و کامی در وطن، پدر چرا توی خانه مانده است (از مجموعه‌ی قصه‌های انقلاب برای کودکان)، جای او خالی (همان)، نيروی هوايی (همان)، سحرگاهان همافرها اعدام می‌شوند (همان)، برادرت را صدا کن (همان)، برادر من مجاهد (همان)، برادر من فدايی (همان)، جنگ بزرگ از مدرسه‌ی اميريان (همان)، نامه‌ی فاطمه (همان)‌، پاسخ‌ نامه‌ی فاطمه (همان)، مامان! من چرا بزرگ نمی‌شوم (از مجموعه‌ی قصه‌های ريحانه خانم)، روزی که فريادم را همسايه‌ها شنيدند (همان)، آدم وقتی حرف می‌زند چه شکلی می‌شود (همان)، درخت قصه ـ قمری‌های قصه (جايزه‌ی کتاب برگزيده ازسوی هیأت داوران بزرگ‌سال کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، جايزه‌ی کتاب برگزيده ازسوی هیأت داوران خردسال، ترجمه‌شده به زبان روسی در ترکمنستان)، عبدالرزاق پهلوان، آن‌که خيال بافت و آن‌که عمل کرد، حکايت کاسه‌ی آب خنک (از مجموعه‌ی نوسازی حکايت‌های خوب قديم برای کودکان) حکايت دو درخت خرما (همان)، آن شب که تا سحر (همان)، قلب کوچکم را به چه کسی هديه بدهم؟ (ديپلم افتخار نخستين نمايشگاه تصويرگران کتاب کودک)، مثل پولاد باش پسرم؛ مثل پولاد (از مجموعه‌ی ايران را عزيز بداريم)، داستان سنگ و فلز و‌ آهن (همان)، با من آشنا شد (همان)، با من دوست شو (همان)، هستم اگر می‌روم؛ گر نروم نيستم (همان)، راستی اگر نبودم (همان)، کمياب و قيمتی اما ... (همان)، مدرسه‌ی بزرگ‌تری هم وجود دارد (همان)، گل‌آباد ديروز؛ گل‌آباد امروز (همان)، گل‌آباد امروز؛ گل‌آباد فردا (همان)، فرهنگ فرآورده‌های فلزی ايران (همان)، هفت آموزگار مهربان (همان)، ما مسلمانان اين آب و خاکيم، قصه‌ی سار و سيب، قصه‌ی موش خودنما و شتر باصفا، با من بخوان تا ياد بگيری، حالا ديگر می‌خواهم فکر کنم، قصه‌ی قاليچه‌های شيری، همه‌ی گربه‌های من (۱ و۲)، ديدار با آرزو، از پنجره نگاه کن (ترجمه با همکاری احمد منصوری)، دوست؛ کسی است که آدم را دوست دارد (همان)، آدم آهنی (همان).

ــ فعاليت‌های سينمايی نادر ابراهيمی:

نويسندگی و کارگردانی فيلم سنمايی صدای صحرا، تهيه‌شده در سينماتئاتر رکس، نويسندگی و کارگردانی فيلم مستند علم‌کوه و تخت سليمان، نويسندگی و کارگردانی فيلم مستند گل‌های وحشی ايران؛ قسمت اول: آذربايجان ـ گل‌های خردادی ـ تهيه‌شده در تلويزيون، نويسندگی و کارگردانی فيلم داستانی پدر در کوهستان (يا: ما از راه ديگری می‌رويم) ـ تهيه‌شده در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، نويسندگی و کارگردانی مجموعه‌ی تلويزيونی ۳۶ساعته‌ی آتش بدون دود، تهيه‌شده در تلويزيون، نويسندگی و کارگردانی ۵۰ ساعت از مجموعه‌ی تربيتی آموزشی سفرهای دور و دراز هامی و کامی در وطن ـ تهيه‌شده در تلويزيون، تدريس فيلم‌نامه‌نويسی و کارگردانی و تحليل فيلم در دفتر تبليغات اسلامی حوزه‌ی علميه‌ی قم، تدريس فيلم‌نامه‌نويسی و اصول کارگردانی و تحليل فيلم در دفتر فيلم‌سازی سپاه پاسداران، تدريس فيلم‌نامه‌نويسی و اصول داستان‌نويسی در دانشکده‌ی صداوسيما، تدريس اصول داستان‌نويسی و تحليل فيلم در دانشگاه هنر، نويسندگی و مشاورت کارگردانی مجموعه‌ی کوتاه تلويزيونی هفته‌ی دولت، نويسندگی و مشاوره‌ی کارگردانی و تدوين مجموعه‌ی ۱۳ قسمتی جمعه‌ی خونين مکه، نويسندگی و کارگردانی و تدوين فيلم ۶۱ دقيقه‌يی شرکت نفت در سخت‌ترين سال‌ها، نويسندگی و کارگردانی و تدوين يک مجموعه‌ی تلويزيونی به‌نام اسناد کهنه، تاريخ نو، نويسندگی و کارگردانی فيلم مستند ”صحرای دوگانه”، گفتار متن فيلم‌های مستند ”ارگ بم”، ”گلاب قمصر”، پ مثل پليکان، بخشی از مغول‌ها، ‌تپه‌های قيطريه، آن‌که خيال بافت و آن‌که عمل کرد و کايت، نويسندگی و کارگردانی فيلم سينمايی روزی که هوا ايستاد، نويسندگی فيلم‌نامه‌ی فيلم سينمايی دست شيطان، و دو فيلم‌نامه‌ی چاپ‌شده: صدای صحرا و آخرين عادل غرب.

ــ سرود‌های نادر ابراهيمی:

ای وطن (شعر و آهنگ) در مجموعه‌ی تلويزيونی سفرهای دور و دراز هامی و کامی، سفر برای وطن (شعر و آهنگ)، در مجموعه‌ی تلويزيونی سفرهای دور و دراز هامی و کامی، هجرت (شعر) در نمايش‌نامه‌ی سنجاب‌ها ـ اثر نويسنده، و دنبال دل (شعر و آهنگ) در نمايش‌نامه‌ی سنجاب‌ها ـ اثر نويسنده.»

پی‌نوشت: تاريخ نگارش اين شناخت‌نامه به سال ۱۳۸۲ مربوط می‌شود.