مراسم نکوداشت چهار مترجم علوم اجتماعی برگزار شد، عزت‌الله فولادوند: کم‌ارج‌تر دانستن ترجمه از تأليف خطاست، ايسنا

خبرگزاری دانشجويان ايران - تهران
سرويس: فرهنگ و ادب - کتاب

مراسم نکوداشت چهار مترجم علوم اجتماعی روز گذشته در تالار ابن ‌خلدون دانشکده‌ی علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد.

به گزارش خبرنگار بخش کتاب خبرگزاری دانشجويان ايران (ايسنا)، در اين مراسم که با تقدير از باقر پرهام، محسن ثلاثی، منوچهر صبوری کاشانی و عبدالحسين نيک‌گهر همراه بود، سعيد معيدفر - رييس انجمن جامعه‌شناسی ايران - با تأکيد بر ضرورت برگزاری چنين مراسمی برای تقدير از شخصيت‌های علمی کشور، گفت: انجمن جامعه‌شناسی ايران به‌عنوان نهادی علمی در سال‌های اخير تلاش کرده تا در کنار توليد و ترويج علم، از شخصيت‌های برجسته نيز تجليل کند.

او عنوان کرد: متأسفانه در تمامی نکوداشت‌ها جايگاه مترجمان مورد غفلت قرار گرفته و شايد يکی از مظلوميت‌هايی که بر مترجمان اعمال شده، سياست‌های موجود در حوزه‌ی علم و تصورات غلط است.

رييس انجمن جامعه‌شناسی ايران با اشاره به تصورات غلط رايج درباره‌ی ترجمه، اظهار کرد: علی‌رغم نياز شديد رسانه‌ها، دانشجويان و اساتيد به آثار علمی جديد و تلاش‌های مترجمان در اين زمينه، اما باز هم به مسأله‌ی ترجمه کم‌تر و بيش‌تر به آثار توليدی توجه می‌شود.

او توجه به ترجمه و انتقال مفهوم آن به سياست‌مداران را از اهداف چنين نکوداشتی معرفی و عنوان کرد: صرف نگارش مقالات به معنای توليد علم نيست؛ چراکه گاهی آثار ترجمه تأثيرشان بسيار بيش‌تر از آثار توليدی است، که اين نکوداشت می‌تواند پيامی برای دستگاه‌های سياست‌گذار در راستای توجه به ترجمه باشد.

معيدفر افزود: از ديگر اهداف اين نکوداشت، ايجاد هويت صنفی در ميان اصحاب علوم اجتماعی در زمينه‌ی توليد علم و مبادله‌ی انديشه و فکر ميان آن‌هاست.

در ادامه‌ی اين همايش، عزت‌الله فولادوند - مترجم آثار فلسفی - با بيان اين‌که سپاس از خادمان دانش همواره مورد ستايش است، گفت: برخی گرايشات، ترجمه را بسيار کم‌ارج‌تر از تأليف می‌دانند؛ اما قضاوت آنان خطاست.

او اضافه کرد: شکوفايی دانش‌ها، چه در شرق و چه در غرب، زمانی حاصل شده است که دانش‌ها از قالب‌های تنگ محلی بيرون آمدند و به ديده‌ها و شنيده‌ها توجه کردند، که اين مقصود نيز جز از راه دانستن زبان‌های ديگر و يا از طريق ترجمه ميسر نبود.

اين مترجم با تأکيد بر اين‌که تحقيق در حوزه‌ی علوم اجتماعی با دست‌يابی و ترجمه‌ی آثار پژوهشگران خارجی ميسر است، بيان کرد: کسانی‌ که شالوده‌های علوم اجتماعی و بويژه روش‌ها و منطق پژوهش را پايه‌گذاری کردند، به زبان‌های ديگر آثاری را پديد آورده‌اند، که از همين دريچه، اهميت کوشش مترجمان برای ترجمه‌ی اين آثار آشکار می‌شود.

فولادوند در ادامه عنوان کرد: امروزه با سيل ترجمه‌ها، چه در ادبيات و چه در علوم ديگر، مواجهيم، که حتا با فراخ‌ترين حوصله نيز نمی‌توان اين آثار را به دليل وجود واژه‌های گنگ و مبهم خواند.

او همچنين اظهار کرد: رکود بازار کتاب را نبايد تنها ناشی از مسائل اقتصادی دانست؛ بلکه نبود کتاب‌های خوب به منظور ترغيب خواننده نيز از مشکلات ديگر در اين زمينه است.

اين مترجم افزود: انتقال پيام از يک زبان به زبان ديگر بايد با حفظ روح متن اصلی و ايجاد تأثيری هم‌ارز در خوانند باشد، که در اين‌جا هنر ترجمه و مترجم آشکار می‌شود.

عبدالله کوثری - ديگر مترجم حاضر در همايش - نيز در تشريح سرگذشت ترجمه در ايران، گفت: در تاريخ ايران پس از اسلام، دو نهضت عمده‌ی ترجمه در ايران شکل گرفتند؛ يکی از نهضت‌ها از قرن سوم شروع می‌شود که در تاريخ ما اين دوره درخشان نيست.

او افزود: ايرانيان در زمان فتحعلی‌شاه به فکر شناسايی ريشه‌ها و عوامل تفاوت با جهان غرب افتادند، که در همين راستا ترجمه از دريچه‌های ورود ما به جهان جديد است.

اين مترجم عنوان کرد: در دوره‌ی ناصری، حرکت ترجمه در دو عرصه‌ی دولت و دربار چون دارالترجمه‌ی ناصری و ديگری عرصه‌ی روشنفکران ايجاد شد، که اين گروه به دليل اختتاق شديد، بيش‌تر در خارج از کشور فعال بودند و آن‌چه از سوی روشنفکران در خارج از کشور انجام می‌شد، بسيار مؤثر بود.

او با اشاره به امر ترجمه در زمان مشروطه، اظهار کرد: در آغاز حرکت مشروطه ترجمه‌ها گسترش بيش‌تری يافتند که ترجمه‌ی رمان‌های "کنت مونت کريستو"، "سه تفنگدار" و "حاجی بابای اصفهانی" از اين جمله‌اند.

کوثری در ادامه گفت: در دوران رضاشاه، مهم‌ترين کار در اين عرصه، ترجمه‌ی "سير حکمت در اروپا" است که بيش‌تر تأليف شمرده می‌شود و از سال ۱۳۲۰ به بعد موج جديدی در عرصه‌ی ترجمه ايجاد می‌شود. اين جريان هنوز نيز ادامه دارد و هرچند ايراداتی به آن وارد است، اما حرکتی پربرکت است.

سپس محسن ثلاثی در سخنانی گفت: هويت هر فرد و حقوق اجتماعی تنها محصول کار فردی نيست؛ بلکه بخش مهمی مربوط به برداشت‌های ديگران و تعاريف آنان از آثار است و از طريق اين تعاريف می‌توان به هويت واقعی خود پی بود.

او اضافه کرد: ديگران و افرادی که با آن‌ها در کنش اجتماعی هستيم، در تعيين خود اجتماعی افراد تأثيرگذار است و درواقع ارزش کارها نيز در استقبال و لطف ناشران، دانشجويان و اساتيد مشخص می‌شود.

منوچهر صبوری کاشانی هم پس از يادی از غلامحسن صديقی - پدر جامعه‌شناسی ايران - گفت: جامعه‌شناسی امروز جايگاه ويژه‌ای در ميان همگان دارد؛ چراکه انسان‌ها را وادار به انديشيدن می‌کند.

عبدالحسين نيک‌گهر نيز در اين همايش به خواندن بخش‌هايی از کتاب "جامعه‌شناسی" ماکس وبر درباره‌ی منش استادی و سپس بيان چند خاطره پرداخت.

در پايان اين مراسم، هدايا و لوح تقديری به باقر پرهام، محسن ثلاثی، منوچهر صبوری کاشانی و عبدالحسين نيک‌گهر - مترجمان عرصه‌ی علوم اجتماعی - اهدا شد.

اين همايش با همکاری انجمن جامعه‌شناسی ايران، مرکز مطالعات و پژوهش جمعيتی آسيا و اقيانوسيه، سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی، دانشکده‌ی علوم اجتماعی دانشگاه تهران، پژوهشکده‌ی مردم‌شناسی ايران، انجمن‌های انسان‌شناسی، جمعيت‌شناسی و مطالعات فرهنگی و ارتباطات، و ناشران آثار مترجمان، برگزار شد.