 |
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
|
||
|
||||||
 |
 |
 |
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
||||||
|
|
|
|
|||
|
advertisement@gooya.com |
|
|
|
|
خلاصه
حکومت ایران متهم است که مخفیانه مشغول تولید اورانيوم و پلوتونیوم است. دراین چهار مقاله سعی شده است که فعالیت های اتمی ایران به زبان ساده شرح داده شود. در مقاله ى اول، يعنى در مقاله ى “ايران و غنى سازى اورانيوم”، نشان داديم كه چگونه گاز اورانيوم، در طبله هاى چرخان نيروگاه نطنز، غنى مى شود (1). در مقاله ى دوم، يعنى در مقاله ى حاضر، نشان خواهیم داد كه چگونه اورانيوم را استخراج و تبدیل به گاز مى کنند. در مقاله ى سوم، نشان خواهیم داد كه چگونه از کوره ی اتمی بوشهر که با اورانيوم غنی شده و آب سبک کار می کند، پلوتونیوم استخراج می شود. در مقاله ى چهارم، نشان خواهیم داد كه چگونه حکومت ایران قصد دارد از کوره ی اتمی اراک که با اورانيوم معمولی و آب سنگین کار می کند، پلوتونیوم استخراج کند.
***
مقدمه
در مقاله ى پيش، يعنى در مقاله ى “ايران و غنى سازى اورانيوم” كه با تغییراتی در سايت حکومتی بازتاب(1) نیز منتشر شد، نشان داديم كه چگونه گاز اورانيوم، در طبله هاى چرخان نيروگاه نطنز، غنى مى شود. اما پيش از آن كه سنگ اورانيوم به نطنز برسد، بايد به صورت گاز در آيد. در شرايط فعلی، خريد گاز اورانيوم از كشورهاى خارجى براى دولت ايران بسيار دشوار است، بنابراين، حكومت ايران مى كوشد با راه اندازى كارخانه ى توليد گاز اورانيوم در اصفهان، اين گاز را در ايران توليد كند
ازاورانيوم غنى شده مى توان در توليد بمب اتم استفاده كرد، به همين علت، راه اندازى اين كارخانه، حساسيت زيادى در كشورهاى غربى ايجاد كرده است و رسانه هاى اروپايى و آمريكايى، اخبار زيادى در اين مورد منتشر كرده اند. در اين مقاله سعى شده است، عمليات مربوط به توليد گاز اورانيوم در ايران، به زبان ساده شرح داده شود. اين عمليات از سه مرحله تشكيل شده است:
(الف) مرحله ى استخراج سنگ اورانيوم خام در ساغند.
(ب) مرحله ى تبديل سنگ اورانيوم خام به كيك زرد در اردكان.
(ج) مرحله ى تبديل كيك زرد به گاز هگزا فلورايد اورانيوم در اصفهان.
***
(الف) مرحله ى استخراج سنگ اورانيوم خام (Uranium Core)
اورانيوم برخلاف تصور عوام، چندان فلز كميابى نيست. اگر فلز اورانيوم را با فلز نقره مقايسه كنيم، ذخاير اورانيوم، چهل برابر فراوان تر از ذخاير نقره است. مهم ترين معدن اورانيوم در ايران، معدن ساغند است كه دويست كيلومترى شهر يزد، قرار دارد. مساحت اين معدن حدود 150 كيلومتر مربع و ظرفيت آن حدود پنج هزار تن است.
از نظر فنى، معدن ساغند از دو بخش درست شده است: يكى “ساغند ۱” كه در عمق شانزده مترى از سطح زمين قرار دارد و داراى 750 تن سنگ اورانيوم است. ديگرى “ساغند ۲” كه در عمق هفتاد مترى از سطح زمين قرار دارد و داراى چهار هزار و دويست و پنجاه تن سنگ اورانيوم مى باشد. استخراج از اين معدن دشوارتر است، زير بايد هفتاد متر زمين را بكنند تا به آن برسند. در حا لی كه در “ساغند ۱”، كافى است حدود شانزده متر نقب بزنند تا به سنگ اورانيوم برسند.
اورانيوم در معدن ساغند، هرگز به صورت خالص يافت نمى شود، بلكه به صورت اكسيد اورانيوم مخلوط با ساير مواد شيميايى در داخل سنگ هاى معدنى وجود دارد. اكسيد اورانيوم (UO2) يا “يو - او - تو” از نظر شيميايى از يك ملكول اورانيوم و دو ملكول اكسيژن درست شده است.
سنگ اورانيوم خام به رنگ سياه متمايل به قهوه اى است كه جلاى فلزى ندارد و مات و كدر مى باشد. اگر در بيابان هاى يزد به چنين سنگى برخورد كرديد، به آن دست نزنيد چون اين سنگ از خود تششعات اتمى ساطع مى كند و براى سلامت شما خطرناك است.
تصوير ۱- سنگ اورانيوم خام
ايران براى راه اندازى معدن ساغند ازكارشناسان كشورهاى آرژانتين، آلمان، چكسلواكى، مجارستان،و روسيه استفاده كرده است. اما مهمترين نقش را چينى ها مخصوصا پنجاه نفر از كارشناسان موسسه ى تحقيقاتى استخراج اورانيوم در پكن، ايفا كرده اند. در حال حاضر حدود 20 پژوهشگر و 80 مهندس ايرانى در معدن ساغند كار مى كنند كه قرار بوده است تعداد آن ها به 235 نفر برسد، اما با ماجراهاى اخير، بيشتر مهندسان معدن ساغند، از كار بيكار خواهند شد و ميليون ها دﻻرى كه براى راه اندازى اين معدن و تربيت كادر فنى آن خرج شده است، بر باد خواهد رفت.
(ب) مرحله ى تبديل سنگ خام اورانيوم به كيك زرد (Yellow Cake)
كارخانه ى توليد كيك زرد اردكان، در سال 1992 ميلادى تاسيس شد. در اين كارخانه، ابتدا سنگ اورانيوم خام را آسياب مى كنند و به صورت پودر در مى آورند. سپس به اين پودر،اسيد سولفوريك اضافه مى كنند. بر اثر اين فعل و انفعال، اكسيد اورانيوم موجود در پودر اورانيوم با اسيد سولفوريك تركيب مى شود و به صورت سولفات اورانيل در مى آيد [1]
به اين سولفات اورانيل، حلال هاى مخصوصى اضافه مى كنند تا سر انجام آن را به ماده اى به نام كيك زرد
(U3O8)تبديل مى نمايند. اين ماده از نظر شيميايى از سه ملكول اورانيوم و هشت ملكول اكسيژن درست شده است. از اين كيك زرد براى توليد گاز هگزا فلورايد اورانيوم در اصفهان استفاده مى شود.
تصوير ۲ - كيك زرد
اردكان علاوه بر كارخانه ى توليد كيك زرد، دارى معادن اورانيوم نيز مى باشد. معدن ساغند در وسط بيابان و در فاصله ى دويست كيلومترى شهر يزد قرار دارد، اما معدن اردكان در نزديكى شهر و در فاصه ى 35 كيلومترى اردكان قرار دارد. نزديكى معدن به كارخانه دو مزيت عمده دارد: يكى آن كه در هزينه ى حمل و نقل سنگ معدن صرفه جويى مى شود و ديگر آن كه آسان تر مى توان براى كادر فنى و خدماتى خانه هاى سازمانى ساخت. به همين علت، به نظر مى رسد كه از چند سال پيش، عمليات استخراج اورانيوم از معدن اردكان نيز آغاز شده است.
***
(ج) مرحله ى تبديل كيك زرد به گاز هگزا فلورايد اورانيوم
در كارخانه ى توليد گاز اورانيوم در اصفهان، ابتدا كيك زرد را در اسيد نيتريك حل مى كنند. بر اثر اين عمل، ماده اى به نام نيترات اورانيوم UO2(NO3)2 توليد مى شود. پس از جدا كردن نيترات از اين ماده، اكسيد خالص اورانيوم (UO2) به دست مى آيد.
به اين اكسيد خالص اورانيوم ماده اى به نام هيدروژن فلورايد اضافه مى كنند. بر اثر اين عمل، اورانيوم با فلورايد تركيب مى شود و ماده اى به نام اورانيوم تترا فلورايد توليد مى گردد[2]
در سال 1998 ميلادى مذاكرات محرمانه اى بين مقامات ايران و چين براى خريد صد ها تن ماده ى هيدروزن فلورايد براى استفاده در مركز تحقيقات اتمى اصفهان انجام شد كه از سرنوشت و نتيجه ى آن اطلاعى در دست نيست.
سرانجام به گاز اورانيوم تترا فلورايد، گاز فلوراين ( F2) اضافه مى كنند. بر اثر اين فعل و انفعال، گاز هگزا فلورايد اورانيوم تولید می شود .[3] این گازهگزا فلورايد اورانيوم همان گازی است که برای عملیات نیروگاه نطنر مورد نیاز است. بنابراین أن را از اصفهان به نطنز مى فرستند تا در طبله هاى چرخان آن جا، غنى شود.
با توجه به مطالب بالا، مشاهده می شود که دولت ایران برای غنی کردن اورانيوم در نطنز، نقشه ی گسترده ای کشیده است و مقدمات کار را به خوبی فراهم کرده است. یعنی ابتدا سنگ اورانيوم خام را ازمعدن ساغند استخراج می کند. سپس سنگ اورانيوم خام را در اردكان به كيك زرد تبدیل می کند. آن گاه، كيك زرد را در اصفهان به گاز هگزا فلورايد اورانيوم تبدیل می کند. و سرانجام، گاز هگزا فلورايد اورانيوم را در نطنز غنى می کند
(۴) اورانيوم غنى شده، به چه كار مى آيد؟
سوالی که در این جا پیش می آید این است که این گاز اورانيوم غنى شده، به چه كار مى آيد؟ در پاسخ به این سوال باید گفت که می توان این گاز را به اورانيوم جامد تبدیل کرد. به این ترتیب که پس از آن كه گاز اورانيوم در نيروگاه نطنز غنى شد، آن را به آزمايشگاه جابر بن حيان در مركز تحقيقات اتمى تهران مى فرستند. در اين آزمايشگاه، گاز غنى شده ى هگزافلورايد اورانيوم را با كلسيم مخلوط مى كنند. در اثر اين عمل، فلز اورانيوم به وجود مى آيد كه به آن اصطلاحا ميله ى اورانيوم مى گويند[4]
اگر غلظت اورانيوم نيمه سنگين و يا “يو_235” در ميله ى اورانيوم حدود پنج در صد باشد مى توان از آن بر عنوان سوخت در نيروگاه اتمى بوشهر استفاده كرد. اما اگر غلظت اورانيوم نيمه سنگين در ميله ى اورانيوم حدود نود در صد باشد مى توان با آن بمب اتم ساخت. به همين علت دولت هاى غربى حساسيت زيادى نسبت فعالیت های اتمی ایران دارند و به احتمال قريب به يقين نمى گذارند كه ايران صاحب تكنولوزى اتمى بشود. با اين حساب، مليون ها دﻻرى كه در اين راه سرمايه گذارى شده است،ً بر باد خواهد رفت و صدها تكنيسين و كارشناسى كه براى اين كار تربيت شده اند، از كار بيكار خواهند شد و به خيل عظيم بيكاران ايران خواهند پيوست.
***
نتيجه گيرى
در اين مقاله، عمليات مربوط به توليد گاز اورانيوم در ايران، به زبان ساده شرح داده شد. اين عمليات از سه مرحله تشكيل شده است: (الف) مرحله ى استخراج سنگ اورانيوم خام در ساغند. (ب) مرحله ى تبديل سنگ اورانيوم خام به كيك زرد در اردكان. (ج) مرحله ى تبديل كيك زرد به گاز هگزا فلورايد اورانيوم در اصفهان.
در مقاله ى آینده، نشان خواهیم داد كه چگونه از کوره ی اتمی بوشهر که با اورانيوم غنی شده و آب سبک کار می کند، پلوتونیوم استخراج می شود.
***
پانویس ها
(1) برای مطالعه ی "ايران و غنى سازى اورانيوم" این جا را کلیک کنید
***
فرمول ها
UO2 + 3SO4 à UO2(SO4)3 [1]
UO2 + 4HF à UF4 + 4H2O [2]
UF4 + F2 à UF6 [3]
UF6 + 3Ca à U + 3CaF2 [4]
***
Abbas.Ahmadi@mailcity.com
http://AbbasAhmadi.Tripod.com
