جادو و آيين هاى جادويى: بخش چهارم: مراسم “زيارت” در هند، عباس احمدي

مراسم “زيارت” در هند، نوعى جادوى سرايتى براى انتقال نيروى بارورى و بركت از ضريح مقدس به شخص زيارت كننده است.

خلاصه

مراسم “زيارت” در هند، نوعى جادوى سرايتى براى انتقال نيروى بارورى و بركت از ضريح مقدس به شخص زيارت كننده است.

۱) زيارت و زيارت كده ها

هندوستان داراى يكى از كهن ترين سنت هاى زيارتى در جهان است و به همين علت، براى مطالعه ى مراسم زيارت، به سرزمين هند مى رويم . در زبان هندى، از فعل “تيرثا'ياتر” (Tirtha-Yarta) براى عمل زيارت و از كلمه ى “تيرث” (Tirtha) ) براى محل زيارت يا “زيارت كده” استفاده مى شود. كلمه ى “تيرثا”در لغت به معناى رودخانه است. در عصر جادو، بوميان هند معتقد بودند كه روح بارورى و بركت در رودخانه ها زندگى مى كند. علت تقدس بعضى از رودخانه ها مانند رود “گنگ”، به همين خاطر است. هنديان در آب رودخانه گنگ، آب تنى مى كنند تا روح بارورى و بركت را از رودخانه به خود، انتقال دهند. در حماسه ى مú هنديان يعنى در كتاب “مهاباهارات”(500 سال پيش از ميلاد) از سيصد مكان مقدس در سراسر شبه قاره ى هند نام برده شده است كه امروزه، تعداد آن ها بسيار بيشتر شده است.

۲) آب تنى مقدس هنديان و عرفان ايرانى

مراسم “آب تنى در رودخانه”، يكى از كهن ترين آيين هاى جادويى زيارت در ميان هنديان است. در اين مراسم، زاير، به رودخانه مى زند تا مانند قطره اى در آن ذوب شود. همين مفهوم در ادبيات عرفانى ايران نيز به چشم مى خورد. در در ادبيات عرفانى ايران نيز عارف مى خواهد مانند قطره اى به درياى ملكوت بپيوندد. رودخانه ى هنديان در روى زمين و در عاü ناسوت وجود دارد و مى توان آن را به چشم ديد. اما درياى عرفا، در آسمان و در عاü ﻻهوت قرار دارد و نمى توان آن را با چشم ديد. با اين همه، عارف ايرانى نيز مانند زاير هندى مى خواهد نيروى بارورى و بركت را از آن درياى ملكوتى به خود منتقل كند و به صورت جزيى از آن دريا در آيد و مانند منصور حلاج، نعره ى “انا الحق” سر دهد. “ان”در لغت عرب به معناى “من” و “الحق” به معناى ملكوت خداوندى است. عارف مى خواهد، به تعبير عرفا، “خود” را تبديل به “خد”و يا به تعبير هنديان، “برهمن” را تبديل به “اتمن” و يا به تعبير عوام، “زيارت كننده” را تبديل به “زيارت شونده” كند۰ البته عرفا، از لفظ “عشق” به جاى “زيارت” و از لفظ “عاشق” به جاى “زيارت كننده” و از لفظ “معشوق” به جاى “زيارت شونده” استفاده مى كنند. اما مكانيسم اصú عشق عرفانى، از آيين هاى عصر جادو سرچشمه گرفته است.

۳ ) طواف به گرد ضريح مقدس

هنديان، براى زيارت معابد مقدس خود، به طور انفرادى و يا در قالب كاروان هاى زيارتى، سفر خود را آغاز مى كنند. هنگامى كه به مقصد مى رسند، چند بار، دور ضريح مقدس مى گردند و اگر بتوانند، خود را به ضريح مقدس نزديك نموده و سر و روى خود را به آن مى مالند و آن را مى بوسند.

طواف به گرد ضريح مقدس، يكى از جنبه هاى مهم مراسم زيارت مى باشد. اين موضوع به حدى مهم است كه اگر كسى نتواند به دور ضريح، بچرخد، زيارت خود را ناقص مى داند. اولين سواù كه پيش مى آيد اين است كه چرا زاير بايد دور ضريح مقدس بچرخد؟ زيارت كردن چه ربطى به چرخيدن دور ضريح دارد؟

۴) جادوى سرايتى

براى پاسخ به اين پرسش، بايد از عصر علم به عصر مذهب، و از عصر مذهب به عصر جادو برويم. در عصر جادو، بوميان هند معتقد بودند كه با گرديدن به دور يك جسم مقدس، مى توانند نيروى بارورى و بركت را، از طريق نيروى گريز از مركز، از آن جسم مقدس به خود

منتقل كنند. اين در حقيقت، نوعى جادوى سرايتى است. در جادوى سرايتى، خواص يك جسم از راه تماس مستقيم و يا از راه گرديدن به دور آن، به جسم ديگر منتقل مى شود.


تصوير ۱- دايره ى جادويى زيارت:" ضريح مقدس" در مركز دايره و" زاير" در محيط آن قرار دارد.

در بيشتر مراسم زيارت در هند، يك دايره ى جادويى مشاهده مى شود. ضريح مقدس در مركز اين دايره و شخص زيارت كنند، در محيط آن قرار دارد. او، در محيط دايره، به دور آن ضريح مقدس، مى چرخد. و، به طور ناخود آگاه، معتقد است كه مى تواند با اين عمل ، نيروى بارورى و بركت را، از راه نيروى گريز از مركز و از راه جادوى سرايتى، ازآن ضريح مقدس به خود منتقل كند.

در هندوستان، علاوه بر طواف كردن و چرخيدن به دور ضريح، شخص زيارت كننده، با دست ماليدن به ضريح مقدس، نيز مى كوشد تا نيروى بارورى و بركت را، از راه تماس مستقيم، به خود منتقل نمايد. گاهى نيز شال سبز رنگى را به ضريح مى مالند تا آن را متبرك نمايند. كلمه ى متبرك در لغت يعنى چيزى كه نيروى بركت به آن منتقل شده باشد. استفاده از كلمه ى “متبرك”، به طور غير مستقم، مكانيسم اصú جادوى سرايتى را فاش مى كند. زيرا در جادوى سرايتى، نيروى بركت از راه تماس از جسمى به جسم ديگر منتقل مى شود و آن جسم به اصطلاح “متبرك” مى شود.

هردوى اين اعمال در آيين هنديان، يعنى هم طواف به دور ضريح و هم دست ماليدن به آن، در اصل، نوعى جادوى سرايتى است كه از عصر جادو به يادگار مانده است.

۵) آب مقدس

در هندوستان، اگر چشمه ى آب و يا چاه آبى در درون معبد باشد، شخص زيارت كننده، مقدارى از آن آب را به عنوان سوغات با خود به همراه مى آورد و آن را به نزديكان و دوستان خود مى دهد. اين آب به علت مجاورت با آن معبد مقدس، حالت مقدس به خود گرفته است و خواص بارورى و بركت از آن معبد مقدس به آب چاه و يا به آب چشمه، سرايت كرده است. اگر كسى از اين آب جادويى بنوشد مى تواند مقدارى از آن خواص بارورى و بركت را، از راه جادوى سرايتى، به خود منتقل كند.

۶) تربت مقدس

در هندوستان، گاهى شخص زيارت كننده، مقدارى از خاك معبد را به عنوان تربت با خود همراه مى آورد و هنگام خانه سازى، مقدارى از اين تربت مقدس را در زير شالوده ى خانه ى خود مى ريزد تا نيروى بركت و بارورى را از آن معبد مقدس، از راه جادوى سرايتى، به خانه ى خود منتقل كند.

۷) تفاله ى چاى و آب دهان براى شفا

در هندوستان، در اين معابد معموﻻ افرادى به عنوان روحانى زندگى مى كنند كه عوام تفاله ى چاى آن ها و يا آب دهان آن را براى شفا يافتن از بيمارى ها مى خورند. اين نيز در اصل نوعى جادوى سرايتى است. مردم مى كوشند تا نيروى بارورى و بركت را، از راه خوردن تفاله ى چاى، از آن مرد روحانى به خود منتقل كنند. آن ها معتقدند كه روحانيون در اثر مجاورت با آن معبد مقدس، توانسته اند مقدارى از خواص بارورى و بركت را از آن معبد مقدس به خود منتقل كنند و بيماران نيز از طريق يك واسطه، مى خواهند به آن نيروى مقدس دستيابى پيدا كنند.

۸) رخنه ى عناصر مذهبى در آيين هاى جادويى زيارت

در هندوستان، آيين زيارت در عصر جادو فاقد جنبه هاى مذهبى بود و نامى از خدايان و يا نيروى هاى آسمانى در ميان نبود. زيرا در آن دوره، هنوز خدايان به وجود نيامده بودند. در سپيده دم عصر مذهب، يعنى پس از آن كه نيروى بارورى و بركت به صورت ايزد بارورى از زمين و از بستر رودخانه ها و تنه ى درختان و پيكر گاوان به آسمان رفت، عناصر مذهبى وارد اين سنت جادويى شدند و يارى گرفتن از نيروهاى آسمانى در مراسم زيارت متدوال شد. با وجود رخنه ى عناصر مذهبى در مراسم زيارت، سنت هاى عصر جادو يعنى رسم طواف كردن و چرخيدن به دور ضريح، همچنان به همان صورت اوليه ى خود به جا مانده است و بار ديگر ثابت مى كند كه سنت هاى جادويى عصر جادو تا دم مرگ با ما خواهد بود.

نتيجه گيرى

مراسم “زيارت” در هند، نوعى جادوى سرايتى براى انتقال نيروى بارورى و بركت از ضريح مقدس به شخص زيارت كننده است.

***
منابع

Frazer, James G. 1923. Golden Bough: A Study in Magic and Religion. New York : Macmillan
***
Email: Abbas.Ahmadi@Mailcity.com
Web: AbbasAhmadi.Tripod.com